狄耳士–阿耳德反應

狄耳士–阿耳德反應(英文:Diels-Alder reaction),亦名雙烯加成,化應也,乃有機合成之要術。其法:共軛雙烯(英語:conjugated diene)與烯烴、炔烴相合,即生六元環化合物。環上或附代基(英語:substituent),而六元之形不改。是應也,一舉而構碳–碳鍵者二,手性中心(chiral center)之生,亦可及四,故能一舉而兼具數巧[一][二]。且原子靡有捐棄(即atom economy 100%),凡原料之所具,悉納於產物。由是天然產物之製、藥物分子之成,多所仰之[三]。
先是,西曆一九零二年,有學子名阿爾布雷希特(Walter Albrecht)者,以環戊二烯(英語:cyclopentadiene)與苯醌(英語:benzoquinone)相合,確制得此應之產物,且圖其結構。然囿於舊說,強以常法釋之,竟未悟此為新理[四],遂失之交臂,不獲其名[五]。其後二十餘載間,復有數輩,偶得產物,絕類此應之理,然悉未深究。至一九二八年,德意志人奧托·狄耳士(英語:Otto Diels)與其弟子庫爾特·阿耳德(英語:Kurt Alder),詳加研索,首揭其通則,筆之於冊,由是「雙烯合成」之法始立。二人以此功獲一九五零年度諾貝爾化學賞。今冠其名以「狄耳士–阿耳德」者,職是故也。
其所以然者,無待於光,少溫熱之則可。二物迫近,外層電子雲取同面(suprafacial)之勢而交,遂成環狀過渡之形(cyclic transition state,環狀過渡態),俄而閉合為六元環。間無中間體(英語:intermediate)之生,一蹴而合,是謂協同機制(concerted mechanism)。[六] [七]
此應又可逆:昇至高溫,產物裂解,復歸原質,是謂逆狄耳士–阿耳德反應(retro-Diels–Alder reaction),亦偶用於合成之謀[八]。且所成新環之中,若間雜氧、氮等異質(heteroatom,雜原子),不盡為碳,猶可行之不悖,是謂雜狄耳士–阿耳德反應(hetero-Diels–Alder reaction)。
其立體化學(英語:stereochemistry)之特性,可得而言者有三:
一謂立體選擇性(英語:stereoselectivity):二物迫近之向,可加節制。親雙烯體之有吸電子基(electron-withdrawing group)或共軛基團(conjugating group)者,多取內式過渡態(endo transition state),致其基團居二烯π體系(π system)之下,產物以內式(endo)為主;此即阿耳德內式之律(Alder's endo rule)也[九]。若親雙烯體性剛,內式之選擇性殊劇;他則稍遜。而位阻大者,或處可逆之境,亦間生外式(exo)產物。
二謂立體專一性(英語:stereospecificity)。反應物中,本有位次,悉可一仍其舊,以傳於產物。親雙烯體雙鍵附有順式(cis)、反式(trans)之代基者,入環後仍守其順反;二烯之順順、反反取代者,產物亦從其順;順反二取代者,則得反式產物[一〇][一一]。凡此皆順式加成(syn addition),無一紊亂。
三謂區域可擇性(英語:regioselectivity):若二烯與親雙烯體各負代基,則產物之位向有定則焉,是謂鄰位–對位規則(ortho-para rule)。設二烯C1具給電子基(electron-donating group),親雙烯體C1具吸電子基,則所得多為「鄰位」(ortho)產物;二烯C2有代基者,則多生「對位」(para)產物[一二][一三]。此蓋二物之前沿分子軌域(frontier molecular orbital),於係數至大之處相合,因而成鍵。,因而成鍵。諸所試驗,與推論之說,若合符契。
至其效用,費能至鮮。有機合成,賴以立碳–碳之鍵,故推為要術,普行天下。
- ↑ Kloetzel氏(名M. C.)《Organic Reactions》〈The Diels–Alder Reaction with Maleic Anhydride〉1–59。其四,以一九四八年刊之,doi: 10.1002/0471264180.or004.01,ISBN 978-0471264187。
- ↑ Holmes氏(名H. L.)《Organic Reactions》〈The Diels-Alder Reaction Ethylenic and Acetylenic Dienophiles〉60–173。其四,以一九四八年刊之,doi: 10.1002/0471264180.or004.02,ISBN 978-0471264187。
- ↑ Atilla Tasdelen, Mehmet. Diels–Alder "click" reactions: recent applications in polymer and material science. Polymer Chemistry. 2011, 2 (10): 2133–2145. doi:10.1039/C1PY00041A (英文).
- ↑ Albrecht, W. (1902). Über Cyclopentadiënchinone. Kondensationsversuche mit Diphenylmethan, Dihydronaphtalin und Cyclopentadiën. Inaugural-Dissertation... von Walther Albrecht... P. Stankiewicz'Buchdruckerei.
- ↑ Albrecht, Walther. Additionsproducte von Cyklopentadiën und Chinonen (PDF). Justus Liebigs Annalen der Chemie. 1906, 348 (1–2): 31–49. ISSN 1099-0690. doi:10.1002/jlac.19063480104 (德文).
- ↑ Carey, Part B., pp. 474–526
- ↑ Dewar, M. J.; Olivella, S.; Stewart, J. J. Mechanism of the Diels-Alder reaction: Reactions of butadiene with ethylene and cyanoethylenes. Journal of the American Chemical Society. 1986, 108 (19): 5771–5779. Bibcode:1986JAChS.108.5771D. PMID 22175326. doi:10.1021/ja00279a018.
- ↑ Zweifel氏(名G. S.)、Nantz氏(名M. H.)《Modern Organic Synthesis: An Introduction》。W. H. Freeman and Co.以二〇〇七年刊之,ISBN 978-0-7167-7266-8。
- ↑ Houk, K. N.; Luskus, L. J. Influence of steric interactions on endo stereoselectivity. Journal of the American Chemical Society. 1971, 93 (18): 4606–4607. Bibcode:1971JAChS..93.4606H. doi:10.1021/ja00747a052.
- ↑ Kirmse, W.; Mönch, D. Umlagerungen von 1,4,4- und 2,2,5-Trimethylbicyclo[3.2.1]oct-6-yl-Kationen. Chemische Berichte. 1991, 124 (1): 237–240. doi:10.1002/cber.19911240136.
- ↑ Bérubé, G.; DesLongchamps, P. Stéréosélection acyclique-1,5: Synthèse de la chaîne latérale optiquement active de la vitamine E. Bulletin de la Société Chimique de France. 1987, 1: 103–115.
- ↑ Ashby, E. C.; Chao, L.-C.; Neumann, H. M. Organometallic reaction mechanisms. XII. Mechanism of methylmagnesium bromide addition to benzonitrile. Journal of the American Chemical Society. 1973, 95 (15): 4896–4904. Bibcode:1973JAChS..95.4896A. doi:10.1021/ja00796a022.
- ↑ Fleming氏(名I.)《Frontier Orbital and Organic Chemical Reactions》。Wiley以一九九〇年刊諸Chichester, UK,ISBN 978-0471018193。